Zanim zaczniemy: jak brzmi hiszpański
Dobra wiadomość: hiszpański czyta się prawie tak, jak się pisze, a większość głosek Polak wymawia bez trudu. Trzeba zapamiętać tylko kilka liter, które brzmią inaczej niż po polsku. Kliknij każdy przykład i posłuchaj lektora — mówi z wymową z Hiszpanii (kastylijską), taką, jaką usłyszysz w Benidormie.
| Pisownia | Brzmi mniej więcej jak | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| c (przed e, i), z | angielskie „th” w „think” — język między zębami | cerveza, gracias, plaza | piwo, dziękuję, plac |
| c (przed a, o, u), qu | k | casa, qué, aquí | dom, co, tutaj |
| j, g (przed e, i) | polskie „ch”, mocne, z gardła | jefe, Gijón, gente | szef, Gijón, ludzie |
| g (przed a, o, u), gu | g (między samogłoskami miękko) | gato, amigo, guía | kot, przyjaciel, przewodnik |
| ll, y | prawie jak polskie „j” | llave, playa, yo | klucz, plaża, ja |
| ñ | polskie „ń” | España, mañana | Hiszpania, jutro |
| ch | polskie „cz”, ale miększe | noche, chorizo | noc, chorizo (kiełbasa) |
| h | nie wymawia się jej wcale | hola, hotel, hasta | cześć, hotel, aż do |
| b, v | brzmią tak samo; między samogłoskami bardzo miękko | vale, bien, Levante | okej, dobrze, Levante |
| r | jedno uderzenie języka (jak polskie „r” w „pora”) | pero, camarero | ale, kelner |
| rr, r na początku | mocno „rrr” — kilka uderzeń | perro, Rosa, arroz | pies, Rosa, ryż |
| d między samogłoskami | miękko, prawie jak angielskie „th” w „this” | nada, helado | nic, lody |
W Hiszpanii „z” i „ce, ci” sepleni się — i to jest poprawna wymowa. Cerveza brzmi jak „therβetha”, a gracias jak „grathjas”. W Ameryce Łacińskiej, na Wyspach Kanaryjskich i w części Andaluzji mówi się w tym miejscu zwykłe „s” — Hiszpanie to rozumieją, ale w tym kursie uczymy wymowy z Półwyspu.
Akcent: na którą sylabę?
Hiszpański ma proste zasady akcentu. Słowo zakończone na samogłoskę, „-n” albo „-s” akcentujesz na przedostatniej sylabie, tak jak po polsku: camarero, hablan. Słowo zakończone na inną spółgłoskę — na ostatniej: hotel, hablar, español. Gdy słowo łamie te zasady, dostaje kreskę (tilde) nad akcentowaną samogłoską: café, habitación, está, número.
| Słowo | Akcent na | Dlaczego |
|---|---|---|
| playa | pla- | kończy się samogłoską → przedostatnia sylaba |
| trabajar | -jar | kończy się na „r” → ostatnia sylaba |
| habitación | -ción | tilde: mimo „-n” akcent na końcu |
| número | nú- | tilde: akcent na trzeciej od końca |
Tilde zmienia znaczenie. sí = tak, si = jeśli; tú = ty, tu = twój; él = on, el = rodzajnik. Kreska nad qué, cómo, dónde pojawia się w pytaniach. Pisz ją zawsze — w ćwiczeniach silnik przyjmie odpowiedź bez kreski, ale pokaże poprawny zapis.
Znaki ¿ i ¡
Po hiszpańsku pytanie i wykrzyknik mają znak także na początku — odwrócony: ¿Qué tal?, ¡Hola!. Dzięki temu od pierwszego słowa wiadomo, z jaką intonacją czytać zdanie. W SMS-ach Hiszpanie czasem je pomijają, ale w pracy, w mailu i w formularzu pisz je zawsze.
Ciekawostka: Hiszpański jest jedynym dużym językiem świata, który używa odwróconych znaków ¿ i ¡ na początku zdania. Na hiszpańskiej klawiaturze mają własne klawisze; na polskiej wstawisz je w telefonie, przytrzymując „?” albo „!”.
Dialog 1 — ¿Buenas noches? ¡Son las siete!
Buenas noches mówi się dopiero późnym wieczorem. W Hiszpanii tardes (popołudnie) trwa do kolacji, czyli mniej więcej do 21:00. O siódmej wieczorem wchodzisz do sklepu z Buenas tardes. Buenas noches to i „dobry wieczór” (po zmroku, późno), i „dobranoc”.
Señor Navarro mówi do nich tú, a oni do niego usted. To normalne: starszy pan mówi młodym na „ty” (¿De dónde sois? — skąd jesteście), a oni grzecznie zwracają się do niego per „pan” (¿Es usted…?, Perdone). Więcej o tym w gramatyce.
Powitania i pożegnania
Hiszpanie witają się często i chętnie — także z obcymi w windzie, w sklepie i w poczekalni. Na powitanie wystarczy ¡Hola!, a w pracy usłyszysz też krótkie ¡Buenas! (o każdej porze). Najczęstsze pożegnanie to Hasta luego — nawet gdy nie zobaczycie się już tego dnia.
Proszę, dziękuję, przepraszam — i ratunek
To Twój zestaw ratunkowy. Nikt w Benidormie nie oczekuje, że od razu wszystko zrozumiesz — ale wszyscy docenią, gdy zapytasz: ¿Puede repetir, por favor? (może pan/pani powtórzyć?) albo Más despacio, por favor (wolniej, proszę). I zapamiętaj słówko vale — usłyszysz je sto razy dziennie.
O sobie: imię, kraj, praca
Po powitaniu zwykle padają trzy pytania: jak się nazywasz, skąd jesteś i co tu robisz. Te słowa usłyszysz u właściciela mieszkania, w agencji pracy i pierwszego dnia w hotelu.
Gramatyka: ser — być i zaimki osobowe
Czasownik ser (być) jest nieregularny jak polskie „być”: każda osoba ma swoją formę. Używasz go, gdy mówisz, kim jesteś, skąd jesteś i jaki/jaka jesteś: Soy Tomek, Soy de Polonia, Soy camarero. Naucz się go na pamięć — będzie w co drugim zdaniu.
| Osoba | ser | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| yo | soy | Soy Tomek. | Jestem Tomek. |
| tú | eres | ¿Eres la nueva camarera? | Jesteś nową kelnerką? |
| él, ella, usted | es | Ella es Gosia. | To jest Gosia. |
| nosotros, nosotras | somos | Somos de Polonia. | Jesteśmy z Polski. |
| vosotros, vosotras | sois | ¿Sois polacos? | Jesteście Polakami? |
| ellos, ellas, ustedes | son | Los Jenkins son ingleses. | Jenkinsowie są Anglikami. |
Zaimek zwykle opuszczasz — jak po polsku. Zwykle wystarczy Soy Tomek — forma soy i tak mówi, że chodzi o „ja”. Zaimek dodajesz, gdy chcesz coś podkreślić albo przeciwstawić: Yo soy Ola y él es Tomek (ja jestem Ola, a on — Tomek).
Rodzaj w zaimkach i zawodach
Hiszpański rozróżnia „my” i „wy” męskie i żeńskie: grupa samych kobiet to nosotras, vosotras, ellas. Gdy w grupie jest choć jeden mężczyzna — formy męskie: nosotros, ellos. Tak samo z zawodami i narodowościami: Tomek es camarero, Ola es camarera; Tomek es polaco, Ola es polaca.
| On | Ona | Po polsku |
|---|---|---|
| camarero | camarera | kelner, kelnerka |
| polaco | polaca | Polak, Polka |
| español | española | Hiszpan, Hiszpanka |
| encantado | encantada | miło mi (mówi on, mówi ona) |
Wpadka Tomka: w autobusie z lotniska Tomek powiedział kierowcy z dumą: Soy Polonia („Jestem Polską”). Kierowca się uśmiechnął: Ah, ¿eres de Polonia?. Skąd jesteś — to ser de: Soy de Polonia. A narodowość bez de: Soy polaco.
Gramatyka: tú czy usted? I pytania
Hiszpania jest bardzo bezpośrednia: w pracy mówi się sobie po imieniu i na tú — do kolegów, do gobernanty Rosy, często też do szefa restauracji. Na usted (pan, pani) zwracasz się do gości hotelu i klientów, do dyrektora, do starszych osób (jak señor Navarro) i w urzędzie. Gdy nie wiesz — zacznij od usted. Jeśli ktoś powie Háblame de tú albo Tutéame (mów mi na ty), przechodzisz na tú.
| Komu? | Forma | Czasownik | Przykład |
|---|---|---|---|
| koledze, koleżance | tú | jak „ty”: eres | ¿De dónde eres? |
| gościowi, klientowi, starszej osobie | usted | jak „on/ona”: es | ¿De dónde es usted? |
| grupie kolegów | vosotros | sois | ¿De dónde sois? |
| grupie gości | ustedes | jak „oni”: son | ¿De dónde son ustedes? |
Usted łączy się z formą 3. osoby — jak polskie „pan jest”. Nie mówisz „pan jesteś”, tylko „pan jest”: Usted es, nie Usted eres. Tak samo w liczbie mnogiej: Ustedes son (państwo są). To najczęstszy błąd Polaków na recepcji i przy stoliku — w lekcji 6 wrócimy do niego przy zamówieniach.
Ciekawostka: W Ameryce Łacińskiej vosotros prawie nie istnieje — do każdej grupy, także kolegów, mówi się ustedes. W Hiszpanii vosotros żyje i ma się dobrze: kelner zapyta grupę znajomych ¿Qué queréis tomar?, a do grupy gości hotelu powie ¿Qué desean ustedes?.
Pytania ze słowem pytającym
| Słowo | Znaczy | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| ¿quién? | kto? | ¿Quién es? | Kto to (jest)? |
| ¿qué? | co? | ¿Qué es esto? | Co to jest? |
| ¿cómo? | jak? | ¿Cómo te llamas? | Jak się nazywasz? |
| ¿de dónde? | skąd? | ¿De dónde eres? | Skąd jesteś? |
| ¿dónde? | gdzie? | ¿Dónde vives? | Gdzie mieszkasz? |
Słowa pytające mają zawsze kreskę: qué, cómo, dónde, quién. Szyk jest prosty: słowo pytające, potem czasownik: ¿De dónde eres?, ¿Cómo se llama usted?. W pytaniu tak/nie często nie zmieniasz szyku wcale — wystarczy podnieść głos na końcu: ¿Eres polaca?, ¿Usted es el señor Navarro?.
Wpadka Tomka: Tomek nie dosłyszał, co powiedział sąsiad, i rzucił po polsku-hiszpańsku: ¿Qué?. Sąsiad zrobił minę. Samo ¿Qué? brzmi jak nasze „Co?!” — szorstko. Grzecznie: ¿Cómo?, ¿Perdona? albo do starszej osoby ¿Perdone?.
Zwroty do kieszeni
| Co chcesz powiedzieć / co usłyszysz | Po hiszpańsku |
|---|---|
| Dzień dobry, jestem Tomek. | Buenos días, soy Tomek. |
| Nazywam się Ola. | Me llamo Ola. |
| Jestem z Polski. | Soy de Polonia. |
| Mieszkam w Benidormie. | Vivo en Benidorm. |
| Jestem nowy / nowa. | Soy nuevo. Soy nueva. |
| Mówię trochę po hiszpańsku. | Hablo un poco de español. |
| Nie rozumiem. | No entiendo. |
| Może pan / pani powtórzyć? | ¿Puede repetir, por favor? |
| Możesz powtórzyć? (do kolegi) | ¿Puedes repetir? |
| Wolniej, proszę. | Más despacio, por favor. |
| Co znaczy „…”? | ¿Qué significa…? |
| Jak się mówi po hiszpańsku…? | ¿Cómo se dice en español…? |
| Mówi pan / pani po angielsku? | ¿Habla usted inglés? |
| Jak się nazywasz? (usłyszysz) | ¿Cómo te llamas? |
| Skąd pan / pani jest? (usłyszysz) | ¿De dónde es usted? |
| Mów mi na ty. (usłyszysz) | Háblame de tú. |
| Witaj w zespole! (usłyszysz) | ¡Bienvenido al equipo! |
| Okej, nie ma problemu. | Vale, no hay problema. |
Dialog 2 — ¿Paella con chorizo?
Ciekawostka: Prawdziwa paella valenciana to danie z ryżu z kurczakiem, królikiem i zieloną fasolką, gotowane na szerokiej, płaskiej patelni (która też nazywa się paella). Chorizo w paelli to dla Walencjan prawie obraza — w internecie są o to prawdziwe kłótnie. Vicente nie żartuje.
Czytanka: Mensaje de Marisa
Wieczorem, przy kawie u señora Navarro, Tomek dostaje WhatsAppa z agencji pracy, przez którą razem z Olą znaleźli pracę. Przeczytaj go, a potem włącz lektora — zdanie po zdaniu.
Z praktyki: pierwsze dni w Hiszpanii
- Dwa całusy na powitanie. Przy pierwszym poznaniu Hiszpanie często całują się w oba policzki (dos besos) — kobieta z kobietą i kobieta z mężczyzną. Mężczyźni zwykle podają sobie rękę. W pracy z gośćmi hotelu — nigdy całusów, tylko uśmiech i Buenos días.
- Tú przychodzi szybko. Szefowa, koledzy, a nawet kierownik przejdą z Tobą na tú już pierwszego dnia. Do gości mówisz usted, dopóki sami nie zaproponują inaczej (młodzi turyści często od razu mówią tú).
- Pytaj, kiedy nie rozumiesz. Perdona, no entiendo. ¿Puedes repetir? to najważniejsze zdanie pierwszego miesiąca. Hiszpanie mówią szybko, ale chętnie powtarzają — zwłaszcza gdy widzą, że się starasz.
- Angielski pomaga, ale hiszpański otwiera drzwi. W Benidormie wielu gości mówi po angielsku, ale szefowie, koledzy z kuchni, urzędnicy i właściciel mieszkania — po hiszpańsku (a niektórzy po walencku). Kto mówi po hiszpańsku, szybciej dostaje lepszą zmianę, wyższe stanowisko i kontrakt na kolejny sezon.
Ciekawostka: Benidorm jest jednym z miast o największej liczbie wieżowców w przeliczeniu na mieszkańca na świecie i bywa nazywany „Manhattanem Morza Śródziemnego”. Jeszcze w latach 50. XX wieku był małą wioską rybacką — dlatego señor Navarro tak dużo opowiada o dawnych czasach.
Ciekawostka: W Comunitat Valenciana, gdzie leży Benidorm, oprócz hiszpańskiego (castellano) urzędowy jest też walencki. Na tablicach zobaczysz podwójne nazwy, np. Alicante i Alacant. W pracy w turystyce w zupełności wystarczy hiszpański.
Słownictwo lekcji 1
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Powitania: ¡Hola!, Buenos días (do obiadu), Buenas tardes (do kolacji), Buenas noches (późno), ¡Buenas!; pożegnania: Hasta luego, Hasta mañana, Adiós.
- ser: soy, eres, es, somos, sois, son. Zaimek zwykle opuszczasz: Soy Tomek.
- Przedstawienie się: Me llamo Ola. Soy de Polonia. Vivo en Benidorm. Soy camarera de pisos.
- Pytania: ¿Cómo te llamas? ¿De dónde eres? ¿Dónde vives? — zawsze z ¿ i kreską nad słowem pytającym.
- tú do kolegów, usted do gości i starszych — usted łączy się z formą „on/ona”: ¿De dónde es usted?. Grupa kolegów: vosotros; grupa gości: ustedes.
- Ratunek: No entiendo. ¿Puede repetir, por favor? Más despacio, por favor. ¿Cómo? — i nigdy samo ¿Qué?.
W następnej lekcji: agencja pracy Levante Empleo ETT — formularz, dwa nazwiska po hiszpańsku, literowanie i liczby do 20.